با وجود اين که مرزهاي رسمي مبادي اصلي واردات، صادرات، تبادل و ترانزيت کالاها به شمار مي آيد با اين حال در کشورهايي که داراي تعرفه هاي بالاي گمرکي هستند و يا از سيستم کنترل دقيق در گمرک و مرزها برخوردار نيستند بسياري از کالاها بدون توجه به قوانين موجود به صورت قاچاق از مبادي غيررسمي وارد و خارج کشور مي شود که يکي از مناطقي که به شدت با پديده قاچاق دست و پنجه نرم مي کند سيستان و بلوچستان است استاني که به دليل هم جواري با ۲همسايه شرقي يعني پاکستان و افغانستان و شرايط خاص اين کشورها همواره در معرض جدي آسيب هاي قاچاق قرار دارد به طوري که شاهد بروز انواع و اقسام قاچاق از قاچاق انسان و دام گرفته، تا قاچاق موادمخدر، اسلحه، سوخت و کالا در اين منطقه محروم و مرزي هستيم که همه اين ها باعث شده است تا جمعيت قابل توجهي از اين استان به اين کار مذموم اشتغال داشته باشند. البته محروميت، نبود اشتغال پايدار و فراهم بودن زمينه هاي قاچاق ازديگر دلايلي است که باعث شده برخي از مردم اين منطقه به پديده قاچاق روي بياورند اگرچه اقداماتي که طي سال هاي اخير در رابطه با انسداد مرزها و همين طور ايجاد اشتغال پايدار و بازارچه هاي مرزي انجام گرفته، تا حدودي باعث شده است پديده قاچاق در اين استان کم رنگ تر شود.قاچاق کالا يکي از مهم ترين مولفه هاي فساد اقتصادي محسوب مي شود و به طور کلي قاچاق عبارت است از ورود يا خروج کالا از مبادي رسمي و يا غيررسمي بدون پرداخت عوارض گمرکي.مرز ميرجاوه در۱۰۰کيلومتري زاهدان و مرز ميلک در۷۰کيلومتري زابل از جمله مهم ترين مبادي رسمي ايران در شرق کشور به شمار مي آيد که به دليل قرارگرفتن در محور ترانزيتي از حجم بالايي هم در زمينه واردات و صادرات و هم ترانزيت کالا برخوردار است اگرچه به دليل محدوديت ها و کمبودهايي که در اين مبادي براي تسهيل کار تبادل کالا، مسافر و ترانزيت کالا وجود دارد به نحو مناسبي از اين ظرفيت استفاده نمي شود و اين کار تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله بسيار زيادي دارد. ساعت ۱۱ در حالي از بازارچه ميرجاوه خارج مي شويم که پيله وران و صاحبان کارت هاي بدوکي به شدت در تکاپو هستند. عده اي در حال جابه جايي کالاهاي خود هستند و عده اي ديگر کالاهاي خريداري شده خود را که عمدتا انبه، برنج و ادويه است به سوي وانت ها حمل مي کنند. در بيرون فنس ها هم جمعيت زيادي مشغول داد و ستد هستند. تعداد زياد وسايل نقليه هم حکايت از حجم بالاي دادوستد کالا در اين مرز دارد و به نظر مي رسد اين بازارچه با تمام کمي و کاستي هايي که دارد باعث ايجاد اشتغال بسيار چشمگيري در اين منطقه مرزي شده است و خانوارهاي زيادي به صورت مستقيم و غيرمستقيم از اين طريق امرار معاش مي کنند. يکي از دارندگان کارت بدوکي با اعلام رضايت از کاري که انجام مي دهد، مي گويد: همين که توانسته ام براي خود شغلي دست وپا کنم و بادست پر به خانه برگردم راضي هستم، اين جا هر کالايي را که پاکستاني ها بخواهند هر روز به ميزاني که مرزباني به ما اجازه دهد به آن طرف مرز مي بريم و از آن طرف هم کالاهايي مثل برنج و ميوه و ارزاق وارد مي  کنيم. در ادامه بازديد خود در مسير جاده مرزي ميرجاوه قرار مي گيريم. طرح انسداد مرز با احداث ديوارهاي بلند بتوني در حدود ۳۱ کيلومتر از مرزهاي مشترک ايران و پاکستان اجرا شده است که در فواصلي هم برج هاي ديده باني خودنمايي مي کند. مرزبان همراهمان توضيح مي دهد که تمام هزينه هاي ساخت اين ديوارهاي بتني توسط دولت جمهوري اسلامي ايران پرداخت شده است و دولت پاکستان براي بستن مرزها هيچ  تلاشي از خود نشان نمي دهد.اين ديوار به سمت جنوب امتداد دارد و در مسير شمال هم طرح انسداد مرزها به وسيله کانال و سيم هاي خاردار اجرا شده است.پس از آن، وارد پايانه مرزي ميرجاوه مي شويم، اصلي ترين محل تبادل کالا و مسافر بين کشورهاي ايران و پاکستان . دراين پايانه، قسمتي ويژه عبور مسافران است و يک قسمت ويژه عبور کالا.حميد غمشاذ، رئيس گمرک ميرجاوه با اشاره به اين که مرز ميرجاوه تنها مبداء رسمي کشور به مقصد پاکستان است مي گويد: اين مرز يکي از مرزهاي فعال کشور بوده و حتي در روزهاي تعطيل هم فعال است. از پايانه مرزي خارج مي شويم و به سمت ميرجاوه حرکت مي کنيم. در سمت راست جاده به فاصله چند ۱۰ متري يک جاده خاکي مرزي قرار دارد که در آن مرز بين ايران و پاکستان به وسيله يک کانال بزرگ و سيم هاي خاردار اطراف آن مشخص شده است. اين کانال ها به سمت شمال به طول ۸۶ کيلومتر امتداد دارد تا جايي که کوه هاي صعب العبور و موانع طبيعي حد فاصل ۲ کشور ايران و پاکستان را مشخص مي کند.آفتاب به ميانه هاي آسمان رسيده است، سروان ميرشاهي، نماينده هنگ مرزي گروه اعزامي ما را براي ناهار به هنگ دعوت مي کند اما به دليل محدوديت زماني با وي و همراهانش خداحافظي و به سوي زاهدان حرکت مي کنيم.رفته رفته از مرز دور و به شهر زاهدان نزديک مي شويم. پايانه مرزي ميلک و مرزهاي ايران با افغانستان در منطقه سيستان مقصد بعدي است.براي رفتن به زابل، چاره اي نيست جز اين که ساعت ۴ صبح حرکت خود را به سمت اين شهر مرزي در منطقه شمالي استان آغاز کنيم چرا که هر چه قدر بتوانيم از خنکي هوا استفاده کنيم و زودتر به مقصد برسيم، بهتر مي توانيم برنامه هاي خود را پيش ببريم هر چند اين روزها دماي هوا در سيستان آن قدر بالاست که براي ما غريبه ها ساعت هاي اول صبح آن نيز غيرقابل طاقت است چه رسد به ميانه هاي روز. با اين حال بسيار ديدم کشاورزاني را که با دستاني پينه بسته در همين گرماي طاقت فرسا مشغول جمع آوري محصولات کشاورزي خود بودند. پيرمردان و پيرزناني که بدون توجه به گرماي بيش از اندازه که گاه با بادهاي گرم نيز توام مي شد به دنبال برداشت دسترنج خود بودند.اين جا سيستان است، سرزميني که روزگاري به انبار غله ايران شهرت داشت اما خشکسالي هاي چندين ساله و همين طور هجوم شن هاي روان، کشاورزان را به سختي در تنگنا قرار داد با اين حال بارش هاي مناسب يکي دو سال اخير، بار ديگر سيستان را سبز کرد و رودهاي پرآب، نويد رونق دوباره کشاورزي را در اين دشت بزرگ مي دهد.در همين راستا به گفته نورا، نماينده مردم زابل در مجلس شوراي اسلامي پيش بيني مي شود امسال حدود يک ميليون تن محصول کشاورزي در سيستان توليد شود که اين موضوع بيش از هر چيزي، حکايت از اين دارد که بار ديگر کشاورزي در سيستان رونق گرفته است و کم کم خاطره هاي تلخ خشکسالي هاي اخير از ذهن مردم خون گرم، مهربان و صميمي منطقه سيستان پاک مي شود و اين در حالي است که هر ۴ چاه نيمه زابل در حال حاضر از لحاظ منابع آبي غني است به ويژه چاه نيمه چهارم که از ذخيره آبي بسيار بالايي برخوردار است و چه بسا رونق گرفتن دوباره کشاورزي و ايجاد زمينه هاي اشتغال براي جوانان باعث شود که پديده قاچاق در اين منطقه تا حدودي تحت الشعاع قرار بگيرد.